Novaa Houtovens Novaa Houtovens

13-01-31 Nova
Voorwoord directeur Attie van Niekerk Nova
Hier zijn de begeleidende woorden van onze directeur, dr Attie van Niekerk, aan de Nederlandse gemeente die ons gezamenlijke werk ondersteunt:
 
Volgens de Wereldwijde Alliantie voor Schone Fornuizen koken elke dag 3 miljard mensen op open vuren of primitieve fornuizen die als brandstof houtskool of vaste biomassa zoals hout verbruiken. Het gebruik van hout leidt tot serieuze gezondheids- en milieuproblemen: kwetsbare mensen zoals kinderen worden ziek, zo’n 2 miljoen sterven er elk jaar, bomen worden gekapt en zwarte rook verhit de atmosfeer. We konden dit alles zien gebeuren in Molati. We hebben de bewoners gevraagd om zes types fornuizen, die commercieel verkrijgbaar zijn, te gebruiken en te evalueren. Geen enkele ervan paste in de gangbare patronen en praktijken wat betreft het koken in deze gemeenschap. De fornuizen bleven los staan van de context. Daarom hebben we ons voorgenomen, samen met een groep bewoners, om een fornuis en een manier van koken te ontwikkelen die het probleem kunnen oplossen, en die zich kunnen nestelen in het dagelijks leven van de huishoudens. Twintig mensen gebruiken nu het nieuwe ontwerp, dat voldoet aan al onze criteria, en we zoeken nu naar manieren om het gebruik op te schalen. Het proces heeft ons aan het denken gezet over de betreffende rolspelers die betrokken zijn. De mensen in de gemeenschap staan centraal. Zij begrijpen het beste wat ze nodig hebben, maar dit begrip kan alleen leiden tot een goed resultaat wanneer zij betrokken zijn in een proces waarbij ze kennis nemen van de grote diversiteit aan mogelijke technische oplossingen die beschikbaar zijn, en wanneer ze deze begrijpen. Als dat gebeurt kunnen ze beginnen met het sturen van een proces om de oplossingen te zoeken en aan te passen die voldoen aan hun behoeften. ICCO-Kerk in Actie speelde ook een belangrijke rol: zij voorzagen in de middelen om het proces mogelijk te maken. Nova’s rol is die van bemiddelaar geweest tussen ICCO-Kerk in Actie en de bewoners van de gemeenschap. Het is net als de driepotige ijzeren potten die the mensen in Molati gebruiken bij speciale gelegenheden: niet een kan er gemist worden en niemand kan het alleen doen. Maar als the pot drie sterke poten heeft, kun je er een heerlijke maaltijd in bereiden.
 
Plattelandsvrouwen in Zuid-Afrika ontwerpen nieuwe rookvrij fornuis
Het is nog donker als Janet Mkuna wakker wordt in haar hutje met grasdak in Molati, een dorp in Zuid-Afrika’s Mpumalanga provincie. Ze kookt pap van maïs uit haar eigen tuin op een open vuur. De keuken is een aparte hut vanwege de constante rook. Ze verzamelt haar bijl, touwen en een paar stukken stof want vandaag is hout-verzameldag. Zal ze genoeg hout vinden om een week lang voor haar familie te koken? Zal ze naar een ander dorp of boerderij moeten gaan en het risico lopen in de problemen te komen met een ander dorpshoofd of boer?
 
Janet verlaat haar huis om 8.00 uur en komt terug rond 15.00 uur met een Nyanda (het Shangaan woord voor een takkenbos van zo’n 35 kilo), vastgemaakt met stukken stof en vaardig gebalanceerd op haar hoofd. Ze pakt acht stukken hout en legt ze neer zoals spaken in een wiel. Op die manier gaan ze langer mee omdat ze langzaam van binnen naar buiten verbranden.
 
Maria, de vrouw van de voorganger van de lokale kerk, heeft Janet uitgenodigd om deel te nemen aan een onderzoeksproject van het Nova Instituut om manieren te vinden die het leven makkelijker maken voor vrouwen die op houtvuur koken. Eerst hebben ze veel huishoudens bezocht om te horen hoe vrouwen koken met hout. Gedurende een periode van 18 maanden heeft een groep van 12 vrouwen van de vrouwencommissie van de kerk samengewerkt met Nova om een hout-fornuis te ontwikkelen dat zou passen bij de manier waarop ze koken in hun keukentjes.
 
Nova gaf de vrouwen zes verschillende soorten fornuizen om te testen. Dit waren commerciële fornuizen gebaseerd op het ‘raket-fornuis ontwerp’, het hersenspinsel van Dr Larry Winiarski. Winiarski heeft een set ontwerpprincipes ontwikkeld om energiezuinige goedkope fornuizen te bouwen van lokale materialen. De vrouwen merkten op dat de commerciële fornuizen te smalle waren om een maaltijd op te koken voor een familie in Molati. Op een model pasten twee potten maar de schoorsteen was te kort. De fornuizen zagen er buitenlands uit en ze begrepen ze niet.
 
De vrouwen besloten om een vast fornuis in de keuken in te bouwen waarop plaats was voor twee potten. Ze maakten stenen van klei met behulp van mallen voor de nieuwe oven. Zodra de vrouwen een prototype gebouwd hadden, probeerden ze erop te koken en bespraken ze de problemen. Met Winiarski’s principes in het achterhoofd, luisterde Nova naar de terugkoppeling van de vrouwen, en stelde ze vragen die leidden tot nieuwe ideeën voor het volgende experiment. Zo werden meer dan 20 fornuizen gebouwd voordat ze bij het uiteindelijke prototype kwamen.
 
De vrouwen ontdekten de exacte verhoudingen tussen klei, koeienmest en water voor de stenen, net als de beste groottes en vormen voor de verschillende gaten en pottenhouders. Ze vonden de juiste relatie tussen de horizontale en verticale schachten binnen in het fornuis om de optimale verbranding te realiseren, die voor de minste rook zorgde. Een werktuigbouwkunde-student uit Nederland zorgde voor de technische verfijning van het uiteindelijke prototype.
 
Met haar nieuwe op maat gemaakte fornuis kookt Janet twee keer zo snel. Ze gebruikt nu slechts twee of drie stukken hout in plaats van acht. Dit zorgt er ook voor dat ze de warmte-overdracht naar de pot met meer gemak kan regelen. Janet’s keuken is nu zo goed als rookvrij. Omdat het fornuis efficiënter brandt heeft ze zo’n 50% minder hout nodig dan voorheen. “In plaats van elke week hout te verzamelen hoef ik nu slechts één keer in de twee weken op pad. Ik heb meer tijd voor mijn kinderen en om mijn tuin te verzorgen”, zegt ze. De vrouwen zeggen dat ze zich beter voelen over zichzelf. “We namen actief deel aan het proces en we hebben nu een keukenapparaat waar we trots op kunnen zijn.” Janet en haar mede-commissieleden zijn vol enthousiasme om de volgende fase van het project werkelijkheid te laten worden: het creëren van een bedrijfsmodel om deze fornuizen aan de man te brengen in de omliggende dorpen en verder.
 

terug