UJAMAA CENTRUM VERSLAG UJAMAA CENTRUM VERSLAG

UJAMAA CENTRUM VERSLAG
 
Vrouwen en Gender / Solidariteit met mensen die leven met hiv en aids.
Projectcoördinator: mw. Bongi Zengele

 
Inleiding
Als gevolg van de recessie en andere factoren die samenhangen met socio-economische beperkingen was het jaar 2012 voor Ujamaa een jaar van reflectie en herstructurering. Het programma Vrouwen en Gender is een algemeen ondersteunend onderdeel geworden van alle andere programma’s, omdat genderproblematiek zeer aanwezig is in onze samenleving. Daardoor werd het in al onze maatschappelijke betrokkenheden duidelijk dat genderproblematiek hoog op de agenda staat en dat het een dringende aanpak behoeft in verschillende programma’s. Dan kunnen we profiteren van de synergie die ze onderling opwekken en kunnen we ons richten op de overlappende aard van hiv en gender. Dit is een samenvattend verslag van twee programma’s die in samenwerking hebben geopereerd. Moeilijkheden die vrouwen en kinderen ondervinden kunnen hen bijvoorbeeld in situaties brengen waar ze worden blootgesteld aan het gevaar voor het oplopen van hiv en aids. Wanneer men zich richt op de veelzijdige traumazorg voor mensen die leven met hiv, is er geen twijfel dat er parallellen getrokken kunnen worden met verhalen over seksueel geweld die meer vrouwen blootstelt aan het gevaar voor hiv en aids. Terwijl we deze thema’s behandelden werd dit een centraler onderwerp, omdat er een grote behoefte is aan praktische strategieën die de verspreiding van hiv en aids kunnen voorkomen. Ook is er belang bij speciale aandacht voor de behoeften van slachtoffers van seksueel geweld, onder wie een aantal ook moet leven met hiv en aids. De tekenen van dit tijdperk laten zien dat deze tijd heel betekenisvol is in de geschiedenis van geweld in Zuid-Afrika. Gendergerelateerd geweld gericht op oudere vrouwen heeft zich snel ontwikkeld en de steunpilaren van onze samenleving aangetast. Soortgelijke incidenten ondermijnen de kernwaarden van de ‘Ubuntu’ zienswijze, de barometer en hartslag van het Zuid-Afrikaans wezen. Ze vormen slechts het topje van de ijsberg in deze disfunctionele maatschappij. De maatschappij heeft meer behoefte aan initiatieven die zich richten op ‘life building’, gestimuleerd en mogelijk gemaakt door het werk van Ujamaa en andere organisaties met dezelfde doeleinden voor het herstellen van menselijke waardigheid en rechtvaardigheid m.b.t. gender in de context van hiv en aids.
 
Activiteiten
 

Activiteit Wanneer Waar & met Wie Wat & Hoe Aantallen
 
Analyse
 
De wereld waarin wij leven is beschadigd. Dit wordt zichtbaar door de gewelddadige misdaden tegen vrouwen en kinderen. Onze Tamarcampagne geeft gemeenschappen en kerken nieuwe mogelijkheden om met hiv- en aidsgerelateerde kwesties om te gaan en om concrete plannen te maken voor de preventie. Tamar uitte protest en liet zo de gemeenschap en alle familieleden in het Huis van David weten dat ze verkracht was door een familielid. De deelnemers aan contextuele Bijbelstudies werden door dit verhaal aangespoord om na te denken over de vraag: wat betekent het om de stilte te doorbreken omtrent seksueel en huiselijk geweld? Tamars kreet is niet een roep uit schaamte en mislukking, maar uit protest, en bedoeld om de aandacht te vestigen op een groots schandaal dat heeft plaatsgevonden in het huis van een man van God, David. Haar kreten kunnen het stille leed van slachtoffers van geweld doorbreken. De geweldscultuur blijft onbesproken omdat de cultuur in de praktijk enerzijds vrouwen onderdrukt en machteloos maakt, en anderzijds de boosdoeners in de maatschappij hun gang laat gaan. Ujamaa creëert de mogelijkheid om deze geweldscultuur aan de kaak te stellen. De woorden van Tamar waren de volgende:
 
“Nee, mijn broer, laat dat! Raak me niet aan! Zoiets schandelijks doet men in Israël toch niet!” (2 Samuël 13:12)
 
Deze respons laat duidelijk zien wat voor een man Tamar wilde. Ze herinnert haar broer er aan hoe hij zich volgens de wet van Israël zou moeten gedragen. Deze ervaring wordt steeds herbeleefd in onze huidige context, wanneer we contextuele Bijbelstudie doen met betrekking tot gendergerelateerd geweld. Onze sociale inzet krijgt steun van de gemeenschap en van de plaatselijke politiebureaus, waar de agenten ook bewust worden van de gevoelige aard van zaken die te maken hebben met seksueel geweld. De meerderheid van de slachtoffers moet gestimuleerd worden om eigen verantwoordelijkheid te nemen, zodat ze met anderen, die vergelijkbare moeilijkheden hebben meegemaakt, de plaag van het stilzwijgen kunnen verdrijven. De steungroepen hebben hun rol zeer serieus genomen bij het creëren van een veilige omgeving om open te kunnen spreken en na te denken over oplossingen om de verspreiding van gendergerelateerd geweld, dat een voedingsbodem vormt voor de verspreiding van HIV en aids in de gemeenschap, op een beheersbare en praktische manier af te remmen.
 
 
Impact en hoogtepunten volgens de deelnemers
 
1. We denken vaak dat mensen worden overspoeld met informatie over hiv en aids. De basistraining in het geven van advies over HIV en aids bracht echter aan het licht dat er een aanvullende training nodig is in de basiskennis van hiv en aids, omdat veel mensen deze missen. Het werd duidelijk dat iemand die hiv-positief is, niet per se een expert is op dat gebied. Passende kennis en steun is absoluut essentieel. Dit vraagt dus om meer bijscholing in het onderwerp. Na de training in januari zei een deelnemer bij de evaluatie:
“Ik dacht dat ik alles over aids wel wist, maar vandaag is een wereld voor me open gegaan, vooral over reïnfectie door hiv, en de gevaren van alcohol en drugsmisbruik wanneer je een aidsremmersbehandeling krijgt.”
    
2. Na de training in februari vertelde Nokuzola:
 
“De training was erg informatief en gaf de deelnemers meer inzicht en redenen waarom soa’s behandeld moeten worden zodat verdere verspreiding van hiv wordt afgeremd. Kennis is macht: het werd duidelijk dat hiv een beheersbare ziekte is en dat de geïnfecteerden gewoon goed geïnformeerd moeten zijn.”
 
3. De contextuele Bijbelstudie over Johannes 8 vormt vaak een aanleiding om dieper na te denken met de deelnemers. De manier waarop Jezus de verstoten vrouw behandelde vormde een instrument om met stigma en discriminatie om te gaan. Alle deelnemers gaven regelmatig aan dat ze zich vaak veroordeeld voelden door hun seropositiviteit. De onbevooroordeelde houding van Jezus in deze Bijbeltekst gaf hen kracht en zelfvertrouwen. Bovendien liet Jezus de vrouw in haar waarde, ook al beschuldigde iedereen haar. De deelnemers, die zich vaak identificeren met de vrouw in dit verhaal, krijgen hierdoor hun zelfvertrouwen terug. Ook zijn ze ervan overtuigd dat zij zichzelf en anderen met hiv en aids op deze manier moeten behandelen. Bovendien zien ze het belang van het pleiten voor de mensenrechten, die in hun geval vaak worden genegeerd. De deelnemers werden zich bewust van stigma en discriminatie, waarmee ze in hun dagelijks leven worden geconfronteerd. Op een metaniveau werden ze ook gestimuleerd om dergelijke obstakels te overwinnen door Bijbelverhalen op een positieve manier te lezen. Bovendien werd hen met klem verzocht om schadelijk gedrag, dat de verspreiding van hiv en aids doet toenemen, te veranderen. Het is noodzakelijk dat plaatselijke klinieken de preventie van verspreiding op het eerste niveau aanpakken: dit kan doorwerken tot in een groter deel van de bevolking.
 
4. Een belangrijke observatie is het belang van voedingstrainingen. We denken vaak dat mensen wel weten wat ze moeten doen, maar toch is dit een heel specifiek onderwerp dat vraagt om veel input en actualisatie. Men heeft zich serieus beziggehouden met de gemeenschapstuinen en nam het initiatief om zelf moestuinen aan te leggen, ook al is dit een project dat veel geduld en aandacht vergt.
 
5. Reproductie is een lastig en eng onderwerp, omdat de nadruk tot nu toe lag op het promoten van het voorkomen van zwangerschap. Dit heeft zelfs geleid tot het steriliseren van mensen met hiv die hier zelf niet mee hadden ingestemd. Onze sessie over reproductie hielp mensen om zelf keuzes te maken op dit gebied. Het resulteerde in meer hoop en minder angst onder de mensen die kinderen willen terwijl ze seropositief zijn. De grootste uitdaging is om mensenrechten, die vaak worden overtreden door vooroordelen over mensen met hiv en aids, te verdedigen. Het is dus nodig om hier op een consistente en bewuste manier mee om te gaan. Er moet duidelijkheid gecreëerd worden rondom reproductieve rechten en de gedeelde verantwoordelijkheid van medische professionals en patiënten.
 
6. De updateworkshop over adviseren en doorverwijzen maakte een veilige omgeving mogelijk waarin mensen van elkaar konden leren door het delen van ervaringen en zo met hiv om te gaan. De deelnemers kregen de kans om te delen en er werden praktische stappen ondernomen om hun zaken bij het plaatselijke politiebureau voort te zetten. Dit alles was bemoedigend en de gezamenlijke inzet van de belanghebbenden manifesteerde een positieve motivatie en kracht om seksueel geweld aan te pakken. Het verhaal van Tamar maakte veel indruk op de gemeenschap. Een politieagent zei:
 
“Bij sessies als deze wordt de waarde van het Community Policing Forum[1] zichtbaar in de gemeenschap. Het maakt ons werk veel gemakkelijker en sneller; de effectieve samenwerking van de betrokkenen in de gemeenschap helpt ons enorm in zaken van grote zorg zoals seksueel geweld. Ujamaa, ga zo door en blijf ons samenbrengen!” Commandant Zitha – New Hanover Police Station
 
7. Een contextuele Bijbelstudie met een steungroep van homoseksuelen gaf deelnemers de zeldzame kans om open te zijn en de Bijbel op hun gemak te gebruiken om na te denken over hun leven. Ook konden ze gevoelige vragen stellen die in het openbaar vaak aanleiding vormen tot pesterij en vernedering. Bij de evaluatie sprak een persoon over de indruk die de Bijbelstudie op hem had gemaakt:
 
“Vandaag ben ik weer thuis, vandaag leef ik weer en ik ben blij om de Bijbel weer te pakken en te lezen na zo een lange tijd, terwijl deze Bijbel zo vaak gebruikt is om mij en mijn seksualiteit te veroordelen. Dank je wel, Bongi, dat je me laat zijn wie ik ben en niet wie jij wil dat ik ben. We zouden in de toekomst meer van dit soort bijeenkomsten moeten organiseren…”
 
Media
 
Voor de media-aandacht met betrekking tot dit soort werk op internationaal niveau verwijzen wij u naar http://www.la-croix.com/Religion/S-informer/Actualite/En-Afrique-du-Sud-face-aux-ravages-du-sida-EG-2011-11-14-735691
 
Planning
 
In de toekomst is het belangrijk dat er een grotere betrokkenheid is bij de trainingen over seksueel geweld, van zowel slachtoffers van geweld als van plaatselijke politiebureaus. Dit is cruciaal voor het slagen van de programma’s die er op gebrand zijn om een geweldloze cultuur te promoten. Het is van belang om in de toekomst door het hele jaar campagnes te organiseren voor het bewustzijn en de preventie van hiv en gendergerelateerd  geweld, zonder deze twee problemen van elkaar te isoleren. Ze hebben invloed op ons dagelijks leven en er is behoefte aan veilige omgevingen waarin gemeenschappen over hiv en aids kunnen spreken. Zo kan er een cultuur en een nieuwe norm ontstaan die stigma en discriminatie tegenwerkt. Ook is het van belang dat er ruimte gecreëerd wordt om de stilte rondom gendergerelateerd geweld te doorbreken, en om werkbare oplossingen te verzinnen voor de diverse trauma’s die vrouwen en kinderen iedere dag onder ogen moeten zien, zonder steun te ontvangen. Het past te vermelden dat het werk van Ujamaa rondom gendergerelateerd geweld, hiv en aids erkend wordt in zowel Zuid-Afrika als het continent Afrika als geheel. Onze aanpak wordt beschouwd als het beste model om met hiv en aids om te gaan in gemeenschappen die onder druk staan van de pandemie. Ook wordt het gezien als een goede manier om tastbare oplossingen te vinden voor seksueel geweld, wat vaak mogelijk is zonder de daders aan te pakken. Onze aanpak richt zich op de geïnfecteerden, een methode die naar onze ervaring ook buiten de steungroepinitiatieven effect heeft. De steungroepen vormen een goed instrument om ons te richten op hiv en aids in gemeenschappen en te pleiten voor een leven dat zich kenmerkt door ukuphila, door welzijn. Dit wordt steeds bewezen door de reacties die we krijgen van mensen die bij ons betrokken zijn geweest. Ze vertellen hoe ons werk hun leven heeft beïnvloed, en ze zien het belang van het geven van meer trainingen van deze aard, met de behandeling van thema’s die de kern van ons wezen beïnvloeden.
 
 
 
Vertaling: Mathilde van Ommen
 
[1] Zie voetnoot 2 (vert.)

terug