INTERVIEW JOHAN WONDERGEM INTERVIEW JOHAN WONDERGEM

Jeugdwerker Johan Wondergem vertrekt uit Zeeuws-Vlaanderen

Man met missie zet jongeren centraal

Johan Wondergem neemt afscheid van Zeeuws Vlaanderen. Ruim vijf jaar is hij jeugdwerker geweest. Uitgezonden door JOP - Jongeren Organisatie Protestantse kerk – begonnen in West-Zeeuws Vlaanderen later voor Terneuzen. Nu gaat hij trouwen met zijn Thirza, verhuizen en werken in Utrecht. Tijd voor een interview met een geïnspireerde jongen op een kruispunt in zijn leven.

 

Wie is je vader, wie is je moeder?
Jan Wondergem is mijn vader en Jeanet Wondergem mijn moeder. Mijn vader komt uit het kleine dorpje Nieuwdorp - dicht bij de tunnel - en mijn moeder oorspronkelijk uit Middelburg. Uit dat huwelijk, begonnen in de koffiebar van YFC- kwamen vier kinderen voort.  Namelijk mijn twee broertjes Mark-Jan van 25, Peter van 21 een oudere zus van 31 en ikzelf.
Markjan is de technicus van de familie. Hij is industrieel product ontwerper en woont in Den Haag. Mijn vader die ook erg handig is werkt op een drukkerij met mensen op sociale werkplaats.
Mijn moeder is verpleegkundige op een school voor mensen met een handicap. Mijn zus (is moeder) en juf op een school in Nieuwdorp en Peter studeert in Amsterdam een studie waar ik de naam altijd van vergeet - iets met gedrag. Dat is de familie Wondergem kort samengevat smiley

Het sociale heb ik, denk ik, van mijn ouders. Was leuk geweest als ik ook nog iets van technisch inzicht had meegekregen, maar helaas is alles van die bagage linéa recta naar mijn broertje gegaan.

We hebben allemaal nog wel iets met de kerk, en hebben ook wel meegeleefd. In Goes hadden we een 16+ (klinkt heel nasty, maar dat is het niet wink) daar hebben mijn broertjes en ik bij gezeten. In de tijd van mijn zus bestond dat nog niet. We zijn allemaal wel eens mee geweest naar Roemenie e.d. Kortom we deden wel mee. Mijn ouders gaan ook wel trouw naar de kerk en zitten in de groeigroep en zitten wel eens in een commissie enzo. Het was vroeger niet de vraag of ik mee wilde naar de kerk. Ik moest gewoon mee. Toch was het geloof verder niet heel dwingend aanwezig ofzo. Helemaal niet zelfs.

Hoe ben je eigenlijk ooit in het jeugdwerk terecht gekomen?
Opleiding GPW (Godsdienst Pastoraal Werk) gedaan in Ede. Daar kon je tegelijkertijd ook de opleiding tot godsdienstleraar volgen voor openbaar basis- en voor het middelbaar onderwijs.
Dus tijdens de opleiding heb ik alle specifieke vakken die over kinderen en jongeren gingen wel gekregen. Tijdens de studie dus een eerste basis. Daarna kwam er een vacature voor jeugdwerkadviseur bij het Provinciaal Dienstencentrum Zeeland in combinatie met uitvoerend jongerenwerk in West Zeeuws Vlaanderen. Dat was mijn eerste baan en zo groei je van het ene in het andere en kom je uiteindelijk in de Protestantse Gemeente te Terneuzen terecht.

         "Ik vind het leuke aan jongeren dat ze vaak eerlijk zijn."

Je weet dus 'alles' van jongeren. Wat boeit je aan hen?
Hoewel je op je opleiding natuurlijk best wat leert probeer ik heel bewust juist niet 'alles' te weten van jongeren omdat ze zo verschillend zijn. Dat dwingt mij om steeds weer ECHT te luisteren naar hen. Ik wil niet in de valkuil trappen 'dat ik het wel weet'! Als je dat gevoel gaat krijgen dan heb je volgens mij vooral de kans dat je de mist in gaat.
Ik vind het leuke aan jongeren dat ze vaak eerlijk zijn. What you see is what you get! Als ze iets niet snappen of stom vinden of juist leuk, dan hoor je dat ook meteen van ze. Ze zeggen dus wat ze denken en dat vind ik fijn werken. Er zijn minder spelletjes e.d. Natuurlijk niet altijd... maar vaak wel.

Jongerenwerk is daarnaast per definitie relationeel. Dus met verschillende jongeren heb ik ook echt een band opgebouwd de afgelopen jaren. Verder vind ik het erg leuk om te zien hoe ze zich ontwikkelen. Sommige jongeren heb ik in die vier jaar dat ik hier heb gezeten echt zien groeien. Zowel individueel als in groepsverband. Daar word ik echt enthousiast van. Ook is er bij jongeren minder politiek en spelen minder belangen of zo. Je kunt gewoon lekker jezelf zijn over het algemeen. Verder vind ik het leuk en tegelijkertijd een enorm grote uitdaging om te proberen het geloof relevant te maken in hun leefwereld. In veel gevallen zijn er zo weinig mensen in hun leefomgeving die iets met geloven hebben, dat geloven en de rest van de wereld soms wel twee eilandjes lijken. Dat met elkaar verbinden vind ik boeiend. Tegelijkertijd is dat ook het moeilijkste wat er is.

"Jezus heeft bij mij een positief verschil gemaakt in mijn leven."

Wat is je motivatie?
Leuke vraag. Ik denk uiteindelijk dat mijn motivatie komt omdat ik zelf heel veel steun, kracht, blijdschap e.d. uit het geloof in God haal. Dat gun je de ander ook. Tegelijkertijd besef ik dat er maar een klein verschil ligt tussen iemand iets gunnen en iemand iets opleggen. Wat de een inspirerend vindt, ervaart de ander als dwingend. Dat is wat ik echt probeer te vermijden: dat ik dwingend mijn mening overbreng op jongeren. Iedereen heeft een eigen zoektocht naar God. Juist ook jongeren. Dwang werkt contraproductief heb ik gemerkt.
Juist jongeren zijn daar allergisch voor. Het christelijk geloof - Jezus - heeft bij mij een positief verschil gemaakt in mijn leven. Ik geloof dat geloven ook voor jongeren relevant en zinvol is. Daarnaast motiveert het werk mij. Het waren meestal leuke projecten, leuke jongeren, leuke vrijwilligers en leuke collega’s in Terneuzen.

Hebben jongeren eigenlijk wel een boodschap aan de kerk?
Een boodschap die voor mij de kern samenvat is de volgende:  ‘We moeten niet proberen de jongeren bij de kerk te betrekken, maar de kerk bij de jongeren te betrekken’. Dat is waar het om gaat. Als dat je uitgangspunt is dan heeft dat ook direct invloed op de boodschap die je uitdraagt. Het is de kunst om de leefwereld van de jongeren te koppelen aan de boodschap van de kerk. 'Jezus is het antwoord, maar wat is de vraag?' Het gaat erom om aan te sluiten bij de vragen van de jongeren. Dan kom je vanzelf uit bij antwoorden die relevant voor hen zijn. Ik denk dat typisch kerkelijke woorden als vergeving, goed, kwaad & liefde woorden van elke tijd zijn. Of je nu in de moderne wereld leeft of in de oude. Dat zijn universele tijdloze begrippen. Dus, ja jongeren hebben wel een boodschap aan de kerk. Mits die relevant is. Of ze ook altijd iets met de huidige vormen hebben, daar maak ik mij wel ernstig zorgen over. Je ziet dat veel waarden die in het jongerenwerk heel belangrijk zijn; relaties, vriendschap, participatie, gezelligheid, gesprek, uitwisseling e.d. in de kerk niet altijd aanwezig zijn. Het is niet voor niks dat LEVEL17 eens in de twee weken drie uur duurt. Eén uur studie en 2 uur gezelligheid en ontmoeting. Dat is een mix die werkt. Dus de kerk moet heel goed luisteren naar jongeren, en proberen relevant te zijn in hun leefwereld.

   "Ik geloof dat geloven ook voor jongeren relevant en zinvol is."

Kun je dat eens heel concreet maken? Hoe moeten we dat doen als kerk?
Het is eigenlijk een totaalpakket. Het gaat om een omgeving te creëren waarin jongeren elkaar ontmoeten en een band met elkaar en met de leiding/kerk/God kunnen opbouwen
- Heel bewust investeren in relaties met jongeren. Ken je ze? Weet je wat er speelt in hun leven? Weet je wat hun vragen zijn. En dan niet oppervlakkig, maar echt! Als ik dit zo zeg dan voel ik mij ook tekort geschoten in dit punt hoor. Maar het is wel de methode die de kerk moet hanteren.
- Werk heel bewust aan ontmoeting, gezelligheid, uitwisseling e.d. Dat is te belangrijk om aan het toeval over te laten.
- Het moet wel ergens over gaan natuurlijk. Het moet gaan over God, het evangelie en de bijbel. Jongeren moeten zelf op zoek gaan naar God en geloven, dat kan je niet afdwingen. Wat je wel kan doen is jongeren handvatten geven zodat als ze de behoefte voelen om te gaan zoeken dat ze ook weten waar en hoe ze moeten zoeken.
- Er was laatst een onderzoek waaruit bleek dat veel jongeren niet bewust afscheid namen van de kerk. Ze hadden er geen hekel aan of iets dergelijks. De kerk was gewoon niet meer belangrijk voor ze. Dat is misschien nog wel een veel pijnlijkere constatering. Dat ze het als niet relevant ervaren. Dus, zorg in ieder geval dat je weet hoe jongeren denken, dat je weet hoe ze tegen je diensten aankijken, dat je weet hoe ze tegen je activiteiten aankijken e.d.
- Uiteindelijk zijn veel jeugdwerkleiders of leidsters de spil in het jongerenwerk. Als je daar een goede club van hebt (en er loopt in Terneuzen echt wel goede leiding rond) dan kan dat een verschil maken. Zij hebben het directe contact met de jongeren. Dus investeer in goede jeugdleiders. Als kerk zou het goed zijn als er ook voor de komende jaren en niet alleen maar voor de komende twee jaar een jongerenwerker is die zich echt kan bemoeien met de jongeren en de leiding en dicht bij hen kan staan.

Je hebt ook contact met jongeren die - even of langer - in de shit zitten. Wat doet dat met jezelf?
Ik vind allereerst dat ik te weinig contact heb gehad met jongeren in de shit. Ik heb denk ik nog alleen maar het topje van de ijsberg gezien of ervaren. Natuurlijk heb ik wel contact gehad met verschillende jongeren. Maar hoe dichter je bij jongeren komt hoe meer je hoort wat er allemaal speelt in hun leven. Iedereen heeft een verhaal. Daar ligt een opdracht en een kans voor de kerk in Terneuzen. Hoe ga ik daar persoonlijk mee om? Ik heb eigenlijk niet echt een standaard reactie. Bij sommige jongeren ben ik er in gedachten veel mee bezig, en bij andere contacten kan ik het soms wat makkelijker loslaten. Voor sommige jongeren bid ik veel, ook in mijn persoonlijk gebed.

"De kerk moet heel goed luisteren naar jongeren, en proberen relevant te zijn in hun leefwereld."

Wat waren je mooiste momenten in Zeeuws Vlaanderen?
Dat is zonder twijfel de reis naar Oekraïne. Alle voorbereidingen die we met zijn allen hebben gedaan. De jongeren die zich hebben ingezet. Onderling tussen de leiding liep het ook erg soepel. De gemeente van wie we veel support hebben gehad. Ouders. Iedereen deed mee! Je trekt zo een periode heel intensief met elkaar op. Als alles dan goed gaat dan geeft dat veel voldoening. Er zijn nog heel veel andere mooie momenten om op terug te kijken. Ik zie dan ook gelijk veel jeugddiensten voor me, maar ook de vergaderingen in de ‘Taakgroep Jeugd’ waar we echt probeerden het jongerenwerk uit te bouwen. Er was echt een drive die avonden. Het veelvuldige positieve contact met de jeugdouderlingen. De weekendjes weg in Kruiningen met de jongeren. Mooie momenten gedurende lessen op de basisscholen. Het contact met de jongeren van de LEVELS. Maar soms zit het juist ook in kleine dingen zoals een praatje met de beheerders van de kerkgebouwen. Ik kijk echt met een blij gevoel terug op het contact met heel veel mensen!

Was was het moeilijkste?
Wat ik heel moeilijk vond was dat een jongen uit de klas waarin ik godsdienst geef een paar maanden terug overleed. Hoewel veel gesprekken met de klas al door de eigen leerkracht waren gedaan en door professionals ben je er in je hoofd wel voortdurend mee bezig. Verder is er ook wel eens kritiek natuurlijk op dingen die ik heb gedaan. Dat is op zich niet erg, zelfs wel goed. Maar als je bepaalde kritiek alleen achteraf of alleen via/via hoort dan heb ik daar in sommige gevallen wel mee gezeten.

Je gaat nu werken bij JOP in Utrecht. Wat ga je daar doen?
Ik ga werken op de marketing en communicatie afdeling van JOP. Dus daar zal een aantal uur per week in gaan zitten. Daarnaast zal ik betrokken zijn bij wat inhoudelijke projecten zoals Sirkelslag, missionair jongerenwerk en nog wat andere projecten. Daarnaast wil ik weer aan de studie. Ik wil mij verder bekwamen in marketing en communicatie e.d.

"Ik kijk echt met een blij gevoel terug op het contact met heel veel mensen!"

Even samenvatten: Je stopt in Terneuzen omdat je gaat trouwen. Als ik het goed begrijp vindt je moeder dat je eigenlijk nog door had moeten gaan. Van mij had je nooit hoeven stoppen.  Maar voor jezelf? Je hebt gepionierd, veel opgebouwd en veel betekend voor jongeren. Je weet nu toch wel hoe het werkt in Terneuzen? Er valt voor jou zelf toch niet zo veel meer te leren? Volgens mij ben je eigenlijk te groot geworden voor Terneuzen wink?
Ik heb wel zin om nieuwe uitdagingen aan te gaan en mij verder te bekwamen in een nieuw vakgebied. Dat is wel met het oog op de toekomst. Nu kan ik nog relatief makkelijk switchen van vakgebied. Ik weet niet hoe het is als ik dit pas over tien jaar zou gaan doen. Ik vind het leuk om de lokale ervaring in te brengen in het landelijke werk. Zodat de landelijke materialen/evenementen echt aansluiten bij de plaatselijke kerk. Maar verder ben ik het niet erg eens met deze analyse. Bijvoorbeeld over het feit, 'je weet hoe het werkt'. Net als je denkt dat je bepaalde onderdelen van jongerenwerk in je vingers hebt, loopt het weer anders. Zo had ik de laatste jaren bijvoorbeeld over het algemeen wel orde in de klas. Zo denk je dus dat je bepaalde dingen in de vingers krijgt en prompt krijg je opeens een groep voorgeschoteld bij wie je alle zeilen moet bijzetten om orde te houden. Dus uitgeleerd was ik niet. Er liggen ook nog voldoende uitdagingen in Terneuzen waar ik graag aan had willen meewerken. Daarnaast voel ik mij zeker niet 'te groot' om in Terneuzen te werken. Ik mag blij zijn dat ik de afgelopen jaren met zoveel aardige, leuke mensen heb mogen samen werken. Het zou van ondankbaarheid getuigen (zo voelt het) om dan nu te zeggen dat ik te groot ben geworden voor Terneuzen. Totaal niet.

- een uitreksel uit dit interview was te lezen in Kerk in Beeld van 6 mei 2011-

Afscheid van een JOPtopper

Johan vertrekt na ruim vier jaar uit Terneuzen. Wat heeft het ons als gemeente gebracht?

Misschien wel het beste besluit van de kerk…
Maart 2007 rolde het Jeugdbeleidsplan uit het kopieerapparaat. Daarin stond o.a.: “Een gemeente met zoveel jonge leden vraagt gewoon om een jongerenwerker! Het lijkt daarom niet moeilijk om te besluiten om de vacature in te vullen.” Het leek het meest onhaalbare doel dat we in de ambitieuze plannen noemden. Een paar maanden later al werd Johan aangesteld als jongerenwerker. De fusie was nog lang niet zover, maar Johan zou gaan werken voor alle jongeren – hervormd of gereformeerd – dat werd vanaf het begin al vastgesteld. Een historische en moedige beslissing en goed voor de kerk.

Relationeel jongerenwerk
Met de komst van Johan ontstond de Taakgroep Jeugd. Het werd allemaal een stuk professioneler. Het was echt niet zo dat het jeugdwerk toen niets voorstelde. Er waren ook toen tientallen betrokken vrijwilligers, zinnige activiteiten en een doortimmerd beleidsplan. Maar we kregen er een expert bij die ‘verplicht’ 21 uur per week aan jeugdwerk moest besteden. Gecombineerd met zijn inzicht, inzet en enthousiasme kreeg het jeugdwerk zijn welverdiende boost. Plannen die waren bedacht werden uitgevoerd. Jeugdwerk werd volwassen als organisatie en nog meer betrokken bij de jeugd. Relationeel jongerenwerk blijkt het toverwoord dat vruchten afwerpt. Johan trekt met jongeren op, is oprecht in ze geïnteresseerd, spreekt ze aan, leert en discussieert. De Youth Alphareis naar Oekraine en de Flevofestivals zijn ongetwijfeld hoogtepunten.

"Relationeel jongerenwerk blijkt het toverwoord dat vruchten afwerpt."

Jongeren ontdekken God
Het zorgenkindje van toen, de catechese, heeft steeds meer vorm gekregen en heeft de centrale plek gekregen die het verdient. Wij willen kinderen en jongeren de waarde van het geloof meegeven. Met aansprekende methoden en inspirerende programma’s willen we samen ontdekken. De LEVELS maken duidelijk dat je als jongere een doorgaande kunt volgen. De betrokkenheid van jongeren is daarmee de laatste jaren toegenomen. Jongeren zijn tot geloof gekomen. We kunnen als kerk het geloof niet geven, maar we kunnen wel het platform bieden, praten over de waarde van, ingrediënten aanbieden.
Met het uitdenken van vrijwilligersbeleid is er meer oog gekomen voor iedereen die zich inzet voor jeugdwerk. Johan coacht en helpt betrokken en deskundig.
Voor de jeugddiensten heeft Johan veel input gegeven. Samen op weg om met jongeren een dienst te maken. Ze deelgenoot maken. Jeugddiensten zijn nog meer voor en door jongeren geworden. Met een jeugdband, de filmpjes, sketches. Veelbesproken, dat krijg je weleens als je het anders doet dan gebruikelijk. Aansprekend, dat wel! Regelmatig bezoeken jongeren van de rand van de kerk deze diensten. Super! Johan is verder de beroerdste niet. Als niemand anders het wil, dan gaat hij wel in Supermanoutfit op de poster staan!
Verder was Johan ook meester Johan. Op openbare scholen gaf hij de godsdienstlessen. Een waardevolle taak. Verder heeft Johan veel gedaan aan contacten met de christelijke scholen. Het kerk en school gebeuren is van de grond af weer opgebouwd en levert mooie projecten op. Daarmee is Johan voor de kerk ook het gezicht naar buiten. Jeugdwerk heeft een missionair karakter gekregen. En dat is nog maar een onvolledige opsomming. Johan heeft een hoop jeugdwerk verzet.
Johan leren we kennen als een jongen met een visie en een missie. Gecombineerd met zijn positieve uitstraling weet hij daarmee jongeren te motiveren en vrijwilligers te activeren. Soms lijkt het erop dat wanneer Johan zich met dingen bemoeit het in goud verandert.

Persoonlijke dank
Vanaf zijn sollicitatiegesprek mocht ik Johan volgen. In het begin hielp ik hem op weg, als snel coachten wij elkaar door het woud dat de kerkelijke organisatie soms ook is. We spraken veel met elkaar over jeugdwerk, hoe het beter kon, hoe we problemen konden oplossen, hoe ik er soms moedeloos van werd en hij er positief tegenaan keek en omgekeerd en we vierden samen successen. Bij mij in de tuin, na een vergadering op straat voor de kerk, achter de computer. Er is niemand geweest met wie ik zoveel gemaild heb. Ik stuurde een mail met wat opmerkingen en vragen. Johan mailde terug met tussen mijn tekst blauwe reacties. Dan ging ik met paars verder, enzovoort. We hebben wat van gedachten gewisseld, serieus, met emotie soms, maar ook met veel humor. Ik zat me soms de tranen te lachen waardoor het vervolg even onleesbaar werd. Johan had dat ook.
Ik was laatst naar iets op zoek en vond deze oude mail:
26 augustus 2008 21:35: C: Ik heb je nu al een paar uur niet meer gemaild en de eerste ontwenningsverschijnselen spelen me dusdanig parten dat ik je toch weer even moet mailen… vervolgens een belangrijke serieuze vraag en nog wat relativerende ongein die we buiten publicatie houden.
28 augustus 2008 14:52 Reactie J: Ik heb zelden zo hard gelachen om een mail…
Het kan geen toeval zijn dat ik deze mail weer tegenkwam. Ik had toen al een visionair uitzicht op wat onvermijdelijk zou komen. Inderdaad, het e-mailverkeer met Johan verminderde de laatste maanden al wat. De ontwenningsverschijnselen zijn er. Druk ik op verzenden/ontvangen zit-ie er straks niet meer bij. Afscheid nemen is een beetje sterven, denk ik dan wat - cliché - melodramatisch, maar wel met een glimlach. Fantastisch, ik ben blij dat ik erbij was. Johan had niet alleen aandacht voor zaken, maar vooral ook voor

"Soms lijkt het erop dat wanneer Johan zich met dingen bemoeit het in goud verandert."

mensen. Betrokken, nuchter, doordacht, spontaan. Ik heb daar plezier en inspiratie uitgehaald en daar ook veel aan gehad wanneer het eens wat minder ging. Ik weet dat ook anderen die ervaring hebben. Nog een cliché – maar welgemeend en ik kan het niet beter verwoorden: Het was een eer om met je te dienen! Johan bedankt!

- dit artikel verscheen eerder in Samenleven van mei 2011-

Gerelateerd artikel:

Succesvol jeugdwerk

Jeugdbeleid

terug